Plan zagospodarowania przestrzennego - Übersichtsplan der Stadt Schwiebus, Hermann Reiche

Ten arkusz to Übersichtsplan der Stadt Schwiebus wydany przez wydawnictwo Hermann Reiche ze Świebodzina.

Jest to mapa niezwykła, ponieważ pełni funkcję wczesnego planu zagospodarowania przestrzennego. Proszę zwrócić uwagę na legendę w prawym dolnym rogu – wyjaśnia ona unikalną kolorystykę mapy:

• Żółte ulice: Drogi istniejące w momencie wydania mapy.

• Jasnoczerwone pola: Obszary planowanej, przyszłej zabudowy.

• Białe pasy z czerwonymi numerami: Ulice, które w tamtym czasie jeszcze nie istniały (były dopiero w planach).

Oto szczegółowa analiza tego, co widzimy na tym konkretnym planie:

1. Kluczowe obiekty (Legenda od 1 do 31)

Mapa posiada bardzo cenną listę 31 najważniejszych budynków w mieście. Legenda z tego planu to doskonały spis najważniejszych instytucji Świebodzina z początku XX wieku.

• Wykaz obiektów z planu (Legende):

  1. Rathaus – Ratusz (znajdujący się w centrum Rynku).

  2. Kath. Kirche – Kościół katolicki (pw. św. Michała Archanioła).

  3. Evang. Kirche – Kościół ewangelicki (obecnie rzymskokatolicki pw. MB Królowej Polski).

  4. Realprogymnasium mit Direktorwohnhaus – Realne progimnazjum wraz z domem dyrektora (dzisiejsze Liceum Ogólnokształcące przy ul. Parkowej).

  5. Mädchenschule mit Turnhalle – Szkoła dla dziewcząt z salą gimnastyczną.

  6. St. Josefhaus – Dom św. Józefa (zakład opiekuńczy/szpital).

  7. Königl. Amtsgericht – Królewski Sąd Rejonowy (budynek sądu przy dzisiejszym Parku Chopina).

  8. Landw. Winterschule – Rolnicza szkoła zimowa.

  9. Rettungshaus – Dom ratunkowy (zakład wychowawczy).

  10. Städt. Schlachthof – Miejska rzeźnia (widoczna na wschodzie miasta).

  11. Güterbahnhof – Dworzec towarowy.

  12. Bahnhof-Empfangsgebäude – Budynek dworca pasażerskiego.

  13. Städt. Krankenhaus (Bolte-Stiftung) – Szpital miejski (Fundacja Boltego).

  14. Städt. Gasanstalt – Miejska gazownia.

  15. Reichsbank – Bank Rzeszy (dzisiejszy budynek banku przy pl. Jana Pawła II/Lindenplatz).

  16. Knabenvolksschule mit Turnhalle (im Bau) – Chłopięca szkoła ludowa z salą gimnastyczną (w budowie – to ten duży biały prostokąt na dole mapy).

  17. Armenhaus – Dom ubogich (przy Crossener Vorstadt).

  18. Postamt – Poczta.

  19. Feuerwehrgerätehaus – Remiza straży pożarnej.

  20. Knabenvolksschule – Szkoła ludowa dla chłopców (starszy budynek).

  21. Kriegerdenkmal – Pomnik poległych w wojnach (zazwyczaj znajdował się na placach lub w parkach).

  22. Kleinkinderbewahranstalt – Ochronka dla małych dzieci (odpowiednik przedszkola).

  23. Kath. Schule – Szkoła katolicka.

  24. Ev. Gemeindehaus – Ewangelicki dom parafialny.

  25. Ev. Bürgerhospital – Ewangelicki szpital obywatelski.

  26. Bismarckturm – Wieża Bismarcka (na wzgórzu winnym).

  27. Wasserleitungshochbehälter – Wieża ciśnień (zbiornik górny wodociągów).

  28. Städt. Wasserwerk – Miejskie wodociągi (pompownia).

  29. Kath. Hospital – Szpital katolicki.

  30. Verpflegungsstation – Stacja opieki/punkt żywnościowy.

  31. Synagoge – Synagoga (znajdowała się przy dzisiejszej ul. Małej).

2. Przemysł i gospodarka

Plan doskonale dokumentuje potęgę przemysłową ówczesnego miasta:

• Wszędzie widać napisy Tuchfabrik (fabryka sukna) – to był główny motor napędowy Świebodzina.

• W lewym dolnym rogu widnieją rozległe Ziegeleien (cegielnie).

• Wschodnia część (okolice dzisiejszej ul. Sulechowskiej) to zagłębie fabryczne, w tym maszynowe (Maschinenfabrik).

3. Ciekawostki topograficzne

• Schloß-See: Jezioro Zamkowe z wyraźnie zaznaczoną wyspą (Insel).

• Winnice: W lewej części mapy (zachód) widać napisy Weinberg, co przypomina o winiarskich tradycjach miasta.

• Kolej: Na dole mapy przebiega główna linia Eisenbahnlinie Berlin-Posen, a także planowana wtedy odnoga w kierunku Sulechowa (Proj. Bahn nach Züllichau).

4. Znaczenie historyczne

Ten plan pochodzi najprawdopodobniej z okolic 1905–1910 roku. Jest to moment „złotego wieku” miasta, kiedy to podjęto decyzję o wyjściu z zabudową poza ciasne ramy starego miasta w stronę dworca i terenów przemysłowych.

Widać tu porządek pruskiej urbanistyki – zaplanowane szerokie aleje i kwartały zieleni (np. Schreber-Gärten na dole mapy, czyli ogródki działkowe).